Од СЛУЖБЕН ВЕСНИК број 1
Ова е фасцинантен историски документ. Станува збор за извадок од првиот број на „Службен весник“ на Демократска Федерална Македонија, објавен на почетокот на 1945 година, кој содржи одлуки донесени од Президиумот на АСНОМ во декември 1944 година.
Во декември 1944 година, Македонија е тукушто ослободена. Новата комунистичка власт (АСНОМ) се обидува да воспостави нов општествен поредок кој драстично се разликува од буржоаскиот и окупацискиот период.
Идеологија: Новата власт сака да создаде „нов човек“ со висок морален дигнитет. Проституцијата и коцкањето се сметале за дегенеративни појави на капитализмот и „стариот свет“.
Дисциплина: По хаосот на војната, постоела итна потреба за воспоставување на ред и мир (јавна безбедност). Кафеаните често биле места каде што се собирале „сомнителни елементи“.
Специфичноста на музиката и „Уметничката дозвола“
Текстот под Член 3 е клучен: тој вели дека уметничката музика е дозволена само со специјална дозвола од народната милиција.
Контрола на културата: Државата сака да го контролира јавниот простор. Музиката не смее да биде само забава, туку мора да има „едукативен“ или „културен“ карактер.
Симболика на „кафеаната“: Кафеаната во тоа време е центар на социјалниот живот. Со забраната на одреден тип музика, власта всушност врши идеолошка цензура на народната култура.
Забележливо е дека јазикот е во својата рана фаза на стандардизација (веднаш по АСНОМ). Се гледаат архаизми и специфични термини како „јавните локали“, „здравиот народен морал“ и „профанисаната музика“. Овој вокабулар има за цел да звучи авторитативно, но и „народски“.
Зошто е ова денес интересно?
Овој документ го споделувам на социјалните мрежи како куриозитет затоа што:
Покажува колку била строга и пуританска новата власт.
Создава контраст со денешното секојдневие (каде казината и обложувалниците се на секој агол).
Ја илустрира моќта на државата во 1944 година да дефинира што е „морал“, а што не.
Првпат објавено на Facebook, 9.1.2026.